Nieuwste blogs

princes-op-de-erwt-scaled.jpg

Medicatie in de ggz: cliënten mini-survival gids

Illustratie Jitske Wadman

Of het nu over starten, doorgaan, afbouwen of stoppen gaat…

Medicatie in de ggz geeft (bijna) altijd GEDOE!

Heb je veel psychische klachten dan hoop je op een pil die snel en goed werkt. Wie wil dat niet! Maar als je die pil eenmaal slikt, valt het vaak tegen. Je voelt van alles, of je voelt juist helemaal niets meer (het zombie-gevoel). Zou het aan die pil liggen? Hoort dit zo? Zijn het bijwerkingen? Voel je je beter, dan ga je twijfelen of je die pil nog wel nodig hebt. Maar als je stopt en de klachten keihard terugkomen vraag je je af of je wel zonder kan. Ben ik nu verslaafd? Moet ik voor de rest van mijn leven aan de pillen?

 

KORTOM: WAT MOET JE NOU?

Het eerlijke verhaal is dat pillen tegen psychische klachten (psychofarmaca) kunnen helpen. Kort door de bocht kunnen psychofarmaca drie effecten hebben: stimuleren, dempen of stabiliseren. Bij de juiste keus en de juiste dosering kan dit enorm ondersteunend zijn. Pillen zijn soms zelfs levensreddend, zoals antidepressiva bij een ernstige depressie.

Maar psychofarmaca werken ook vaak niet of niet voldoende. Bij een traumatisch verleden kunnen pillen de pijn misschien wat verzachten, maar natuurlijk niet wegnemen. Soms zijn de bijwerkingen erger dan de kwaal, zoals sufheid, innerlijke onrust, gedempte gevoelens, gewichtstoename en bewegingsstoornissen.

 

NEEM GEEN OVERHAASTE BESLISSINGEN

Dat hoeft ook helemaal niet, laat je vooral goed informeren en neem SAMEN met je behandelaar een beslissing. In de ggz zijn er drie disciplines die medicatie voorschrijven: psychiater, ggz-arts en verpleegkundig specialist. De ‘3 goede vragen’ kunnen je bij een besluit helpen.

• Wat zijn mijn behandelmogelijkheden?
• Wat zijn de voordelen (werking) en nadelen (bijwerkingen) van die mogelijkheden?
• Wat betekent dat voor mij persoonlijk?

 

‘Ik krijg een hoge dosis clozapine en heb ontzettend last van bijwerkingen. Daarom wil ik minderen met medicatie maar dat mag niet van mijn psychiater. Ik wil dit graag verantwoord en met steun doen maar ik voel me in de steek gelaten en vraag me af wie hier nou de baas is over mijn lijf? Mijn huisarts zegt dat ik naar mijn psychiater moet luisteren.’ — Margot, die een vraag stelt op het eSpreekuur van PsychoseNet.nl

We willen je op het hart drukken dat niet de psychiater of de huisarts de baas is, maar jij bepaalt wat je wel of niet slikt. Daar zijn maar heel, heel weinig uitzonderingen op!

Wil je medicatie STARTEN of OPBOUWEN?

Tegenwoordig kun je vrij eenvoudig een farmacogenetisch profiel laten bepalen. Op basis van hoe snel of langzaam je lever werkt kan de psychiater of verpleegkundig specialist je een medicatieadvies op maat geven. Mensen verschillen in de snelheid waarmee ze medicatie in hun bloedbaan afbreken: hoe sneller de afbraak, hoe hoger de dosering moet zijn om te werken.

Illustratie Peter de Wit

 

Wil je je medicatie AFBOUWEN?

Doe dat dan wel in overleg met je behandelaar. Eén middel tegelijkertijd en langzaam, langzaam afbouwen is het devies. Houd er rekening mee dat de klachten eerst erger kunnen worden, maar houd moed, het wordt beter.

De Amerikaanse ervaringsdeskundige Will Hall schreef een in het Nederlands vertaalde gids over het afbouwen van psychofarmaca: the Harm Reduction Guide, Coming off psychiatric drugs.

Taperingsstrips kunnen je helpen langzaam af te bouwen. Een taperingstrip (tapering betekent ‘geleidelijk doen afnemen’) is een medicatierol (Baxter) voor een periode van achtentwintig dagen waarmee de dagelijkse dosis van een medicijn geleidelijk wordt verlaagd.


Dit blog is geïnspireerd op Herstel in de Pocket (Boom, 2021). Meer weten over herstel en herstelondersteunende zorg? Er is een pocketeditie voor zorgverleners, en eentje voor cliënten en naasten, Ook leuk: met de aanschaf (E 10,-) steun je Stichting Socialrun, voor een inclusieve samenleving. Auteurs zijn Tilly van Oosten, Heleen Wadman, Tom van Wel en Remke van Staveren.

Lees meer
Remke van StaverenMedicatie in de ggz: cliënten mini-survival gids
man-met-hondje-15-x-15-scaled.jpg

Wat nou herstel?

Op een mooie zomeravond sprak Robert Vermeiren over diagnostiek in de ggz: ‘We kijken niet alleen naar genezing, maar ook naar adaptatie en herstel. Hoe kan iemand een nieuw evenwicht in zijn leven vinden? Een nieuw vreugdevol en waardevol leven voor zichzelf en zijn omgeving?’

Het fragment van VPRO Zomergasten kun je hier terugzien.

Genezing en herstel, wat is het verschil?

Volgens de Dikke Van Dale is er geen verschil. Herstel betekent volgens het woordenboek ‘genezing’, maar ook ‘het terugkeren naar een vorige toestand’. In de ggz gaat herstel niet over terugkeren naar de vorige toestand, maar over op een betekenisvolle manier leren leven met een psychische aandoening.

Over veerkracht. Over opkrabbelen en weer verder kunnen. Ook met psychische klachten.

Wij geloven dat je na vervelende ervaringen en ziekten nooit meer de oude wordt. Je hebt namelijk nieuwe dingen meegemaakt. Je wordt dus eigenlijk ‘de nieuwe’. Van een longontsteking kun je genezen, maar ook je longen zijn dan niet meer ‘de oude’. Of je longen na een doorgemaakte ontsteking sterker of juist zwakker zijn geworden, is maar net de vraag.

Dat is bij psychische klachten ook zo. Sommige mensen verkiezen om die reden het woord ver-stellen boven her-stellen. Anderen vergelijken herstel met de Japanse kunst kintsukuroi: een gebarsten kommetje met goud repareren maakt het mooier en waardevoller dan daarvoor.

No alt text provided for this image

Zelf maakte ik ooit een ernstige depressie mee. En ja, ze zeggen weleens dat je volledig kunt genezen van een depressie. 100%. Maar zelfs nu, zoveel jaren later, ben ik niet wie ik was. Ik ben weerbaarder, maar op een bepaalde manier ook kwetsbaarder.

Herstellen is geen eindtoestand, zoals het verstelde Japanse kommetje, maar een proces.

Vermeiren weet waar hij over spreekt. Hij is nu dan wel hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie, maar ooit was hij zelf een jongere die het zwaar had, op het slechte pad dreigde te raken en zelfs suïcidale gedachten kreeg.

Toch is hij hersteld. Dat is dan ook het goede nieuws: de overgrote meerderheid herstelt van psychische klachten, ook als de klachten heel ernstig zijn. 

Lees meer
Remke van StaverenWat nou herstel?
compilatie_ggz_stockfotos.jpg

Stop stigmatiserende stockfoto’s GGZ

Beeldvorming doet er toe. Als er in de media een artikel over de GGZ verschijnt, dan plaatst de beeldredactie er 9 van de 10 keer een stigmatiserende stockfoto bij. Een voorbeeld. Onlangs publiceerde Dagblad Trouw ‘Acute problemen bij psychiatrische patiënten nemen toe vanwege aanhoudende coronamaatregelen.’ Actueel en relevant.

Maar dan die foto!


Een onderuit gezakte hoodie in een isoleer, de handen relaxed achter het hoofd, aan zijn voeten een middeleeuwse beenklem. Moet dat de ‘acute problemen bij psychiatrische patiënten tijdens de Corona crisis voorstellen?! Serieus, beeldredactie Trouw? *  

De ggz wordt in de media vaak eenzijdig en stigmatiserend in beeld gebracht. Zouden we deze beelden moeten geloven, dan bestaat de ggz uit cellenblokken, eenzame opsluiting, beenklemmen en prikkeldraad. Divan’s. Tissues. Staande klokjes midden in de spreekkamer (?!). Is de ggz iets voor boeven met hoodies op. Worden mensen onherkenbaar in beeld gebracht, met de suggestie dat het hebben van psychische klachten iets is om je voor te schamen.

Berucht zijn de ANP stockfoto’s die ruim 10 jaar geleden in forensische kliniek de Woenselse Poort zijn genomen en sindsdien telkens weer (onafhankelijk van het onderwerp) gepubliceerd worden. Deze beelden zijn naargeestig en onnodig kwetsend. Zelfs in de forensische setting (slechts een klein onderdeel van ‘de’ ggz) wordt tegenwoordig niet meer met isolatie, laat staan beenklemmen, gewerkt. Een greep uit de stigma stockfoto’s ggz: 

Cellenblokken:

Gevangenispakken:

Beenklemmen:

Prikkeldraad:

Is de Woenselse Poort iets te vaak in beeld geweest, dan zijn er wel andere clichés.

Hoodie aan de grond: 

Heb je ooit, maar dan ook ooit, iemand met een hoodie op midden in een winkelstraat zien zitten? Of op zijn hurken in een donker steegje? En wat te denken valt van… 

Divan’s en klemborden:

Pssst beeldredacties: de divan wordt sinds de jaren 60 amper meer gebruikt.

Donkere silhouetten:

Door mensen in de ggz onherkenbaar in beeld te brengen, wek je de suggestie dat het hebben van psychische klachten iets is om je voor te schamen. Behandeling moet buiten het zicht, in het halfduister plaatsvinden. Nou, wij doen in de ggz ook het licht aan hoor!

Ik heb nog nooit een stockfoto van een huisartspraktijk of ziekenhuis gezien waar mensen onherkenbaar in beeld werden gebracht. Integendeel, foto’s van huis- en ziekenhuisartsen zien er vaak heel anders uit. Herkenbaar in beeld, brede lach, stethoscoop om de nek, dankbare patiënten:

 

.

Waarom is dit zo kwalijk? 

Het versterken van stigma (opsluiting, beenklemmen, prikkeldraad, fixatie banden) kan mensen in nood ervan weerhouden hulp te zoeken voor psychische problemen. Bij suïcidaliteit kan stigmatisering levensgevaarlijk zijn!

Wij, patiënten, cliënten en zorgverleners in de ggz willen een eerlijker en meer respectvol beeld van de ggz in de media. Hulp vragen voor psychische klachten zou net zo normaal en zichtbaar moeten zijn als hulp vragen voor lichamelijke klachten. Zeker niet iets om je voor te schamen. Mensen worden niet op een divan gelegd. Of opgesloten. Met beenklemmen.

-> Even terzijde: wat is stigma in de ggz en waarom is dat zo erg? Check Samen Sterk tegen Stigma

Hoe dan wel?

Er is goed nieuws! Sinds mijn actie #stopstimatiserendestockfotosggz en petitie voor een realistische en respectvoller beeldvorming van de ggz https://bit.ly/2MgBV6M is de beeldbank van het ANP aangevuld met prachtige nieuwe stockfoto’s.

Dagblad NRC stuurde onlangs een fotograaf naar GGZ Noord Holland Noord voor het maken van een aantal respectvolle foto’s die ze voortaan bij hun artikelen over de ggz kunnen gebruiken. Zie hier een mooi voorbeeld. Met deze neutrale foto:

 

 

Twee andere voorbeelden. Respectvol, waarheidsgetrouw. Het kan, hoewel het misschien iets meer moeite kost.

       

Tot slot een vraag die mij al jaren bezighoudt: wat doet dat staande klokje daar midden in de spreekkamer??? Wat moet het voorstellen? 

Naschrift: een dag na mijn social media actie #stopstigmatiserendestockfotosggz verving dagblad Trouw de gewraakte stockfoto door onderstaande neutrale illustratie. Veel dank daarvoor, beeldredactie Trouw!

Lees meer
Remke van StaverenStop stigmatiserende stockfoto’s GGZ
IMG_8098.jpg

In hink-stap-sprong naar meer herstel – voor ieder zichzelf respecterend GGZ-team

Wil jouw team meer herstelondersteunend gaan werken, maar zitten jullie niet te wachten op extra werk of ‘gedoe’? Dan heb ik goed nieuws! Want herstelondersteunende zorg (HOZ) is niet de zoveelste drie-letterige methodiek waarin vermoeide GGZ-zorgverleners zich moeten nascholen, een glanzend certificaat voor krijgen en vervolgens de peperdure jaarlijkse herregistratie voor moeten behalen.

En nee, we gaan ook niet harder werken. We gaan juist slimmer werken. Maar daarover straks meer…

Lees meer
Remke van StaverenIn hink-stap-sprong naar meer herstel – voor ieder zichzelf respecterend GGZ-team